De vrijheid van informatie

Al weer even geleden blogde ik over het feit dat Google weet waar je bent als je via Google zoekt. Handig, maar ook enigzins verontrustend, en bovendien twijfelachtig of het je wel oplevert wat je zoekt.

Twee columns (van 20 juni en 19 juli)van Richard Lalleman bevestigen dit beeld en versterken voor mij zelfs de gevoeligheid van dit mechanisme:

De wereld zoals ik het zie − mijn mentale filter − wordt deels opgeslagen op het internet. Ik gebruik Google Docs om notities te maken, sla interessante websites op binnen Google Bookmarks en wil graag de inhoud van enkele websites volgen via de Google Reader. Dit is dus mijn eigen kleine en persoonlijke universum van hoe volgens mij de wereld eruit ziet. Eli Pariser noemt dit universum in zijn gelijknamige boek een "filterbubbel". Het probleem met Google’s social search-technologie is dat zij deze kleine en vaak eenzijdige bubbel gebruiken om de zoekresultaten te rangschikken. Ik zoek daarom veel minder in de rijkdom van het internet, maar meer in mijn eigen universum − of de bubbel. Ik leer dus van mezelf in plaats van dat ik van andere kan leren.

Vreemd om je dit te realiseren: ook ik heb internet juist altijd als een bron gezien om van te leren. Maar uit het voorbeeld dat Lalleman noemt blijkt dat je inderdaad met een zoekmachine eigenlijk altijd in hetzelfde kringetje kunt blijven draaien.

En wat gebeurt er met de gegevens uit jouw "filterbubbel"? Zijn die wel veilig, zoals Lalleman in zijn tweede column stelt? Uit het "slim" zoeken van Google blijkt al dat ze jouw privé-gegevens hergebruiken. Waar ligt dan de grens?

Ik weet dat velen internet als het medium van ultieme vrijheid zien: je kunt alles vinden wat je wilt en je kunt er ook op uitdragen wat je wilt. Aan dat eerste blijken, juist dankzij het "slimme" zoeken, beperkingen te zitten. En hoe veilig ben je daadwerkelijk in het tweede? Big Brother Google weet wat je doet.

Zoeken met Google

In een nieuwe woonplaats zoek je wel eens wat op via Google. Toen ik bijvoorbeeld lid wilde worden van de bibliotheek googlede ik “bibliotheek”, en Google vulde dat zelf aan tot “bibliotheek utrecht”. Toen mijn auto voor het eerst naar de garage moest zocht ik via Google, dat hulpvaardig zelf aanvulde tot “fiat dealer utrecht”.

Handig is dat: ik heb per slot van rekening niks aan een Fiatdealer in Groningen. Toch heeft het iets geks dat Google van je weet waar je bent. Daarnaast moest ik hieraan denken toen ik in de Volkskrant het interview las met Siva Vaidhyanathan over zijn boek The Googlization of Everything.

Ik leef in ruraal gebied in Virginia. Het is een omgeving waar veel mainstream Amerikaanse christenen wonen. Als ik daar zoek op het trefwoord 'God', krijg ik als zoekresultaten voornamelijk bijbelclubs en kerkgenootschappen uit de buurt te zien. Geen van de treffers gaat bijvoorbeeld over het hindoeïsme, geen over de islam. Als jij diezelfde zoekopdracht hier uitvoert, krijg je totaal andere treffers. Het is dus pertinente onzin dat het ons toegang geeft tot alle informatie in de wereld. Het is zelfs andersom: het is 'gestuurde informatie'. Dat is voor advertentiedoeleinden prima, maar als je Google gebruikt als bron van kennis en onderzoek, zal dat op den duur dus alleen maar leiden tot kennisvernauwing.

Goed om bij stil te staan: als je een garage zoekt is de insteek natuurlijk totaal anders dan wanneer je God zoekt. Hoeveel mag Google van jou weten? En hoe weet jij of Google jou datgene laat zien dat jij wilt weten?

Hulde aan de jarige

Vandaag viert Google zijn 12e verjaardag! Even mijmerend over hoezeer Google mijn internetgebruik beïnvloedt vind ik het eigenlijk onvoorstelbaar kort. Ik denk terug aan de workshop "Zoeken op internet" die ik een jaar of tien geleden volgde bij mijn eerste baan op de Openbare Bibliotheek Nijmegen. Daar vertelde een collega over Google: zo'n handige zoekmachine, met een heel leeg scherm en één zoekbalk, die zulke goede resultaten leverde. Nu lijkt het al of een hele generatie googelend is opgegroeid, en zijn bijna alle Googlediensten de makkelijkste en best werkende op hun gebied. Dat blijf ik bijzonder knap vinden.